Herhangi bir kurumda yöneticilik yapan yöneticilere koçluk eden yönetici koçları, normal profesyonel koçluk araçlarını ve sürecini kullanarak koçluk yapabilirler. Çünkü koçluğun doğasında danışanın kendisini keşfetmesi vardır. Bu keşfi sağlayabildikten sonra yönetim bilimine dair derin bilgi sahibi olmayan kişiler de yönetici koçluğu yapabilir. Ancak, yönetici koçluğunda danışanın sürecini yöneten koç, bu süreci etkin bir şekilde yönetebilmesi için yönetim alanında belli ölçüde bilgi sahibi olması gerekir. Aksi halde danışanın problem ve konularında derinleşmesi sağlanamaz. Uzman olan yönetici koçlarının ise bu konuda avantajlı olduğunu belirtmek gerekir.
Bilgi çağında tüm organizasyonlar, mevcut kaynaklarıyla kendilerini geleceğe taşıyabilmek ve rekabet edebilmek için etkin bir organizasyon yapısı oluşturmaya, etkili bir yönetim anlayışı ve liderliğe ihtiyaç duymaktadırlar. Bu çerçevede, günümüzde faaliyet alanı ve bireysel uzmanlığı (mühendis, yazılım, kimya vb.) ne olursa olsun her yönetici, yönetim ve organizasyon alanına ilgi duymak zorundadır. Bununla birlikte yöneticiler, yönetim biliminin organizasyonlara ve yöneticilere sunduğu; etkinlik ve verimlilik artırıcı uygulamaları, bilgiyi yaratan ve kullanan insan unsurundan en üst düzeyde faydalanmaya yönelik ipuçlarını takip etmek durumundadır. Organizasyonların yaşayan birer organizmalar olarak görüldüğü günümüzde her yöneticinin; hızla küreselleşerek büyük bir köy haline gelen dünyada rekabet için etkinliklerini ve verimliliklerini daha da artırmaları ve değişen çevre koşullarında kalıcı olmak ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmak için yönetim faaliyetlerini rasyonel yollarla yapmaları bir zorunluluk haline gelmiştir. İşte yönetici koçluğu alan danışanlar böyle bir atmosferde yöneticilik yapmaktadır.
Yönetim Bilimi Yöneticilere Ne sunuyor?
Bir sanat olarak çok eski ancak bir bilim olarak oldukça yeni olan yönetim kavramından son yıllarda çok söz edilmekte ve adına birçok kitap yazılmaktadır. Aynı zamanda farklı disiplinlerden ve farklı çalışma alanlarından birçok insan tarafından ilgiyle takip edilmektedir. Bunun nedeni, değişim ve rekabetin çok hızlı gelişmesiyle önemi hızla artarak “stratejik bir değer” haline gelen bilginin ortaya çıkardığı “bilgi çağı” dinamiklerinde gizlidir. Bilgi çağı, kısıtlı kaynakların, bilginin yaratıcısı ve uygulayıcısı olan insanın ve özellikle de bilginin, yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Yönetim bilimi bilgi çağında bunu sağlamaya yönelik olarak birçok çağdaş uygulama ve yaklaşımlar geliştirmiş ve geliştirmeye de devam etmektedir.
Yönetim olgusu, özellikle sanayi devrimi ile birlikte karmaşıklaşan yönetim ve organizasyon faaliyetlerinin daha iyi yürütülebilmesi için bilimsel anlamda başlatılan bazı çalışmalarla bilimsel bir disiplin haline gelmiştir. Yönetim bilimi henüz 150 yılı bile bulmayan bir geçmişe sahip olmakla birlikte yönetim faaliyetlerinin daha rasyonel ve bilimin ışığında yürütülebilmesi için farklı bilim disiplinlerinin de katkılarıyla teoriler geliştirilmiş, organizasyonlarda yönetsel olaylara bir bakış açısı teşkil edecek temel yaklaşımlar oluşturulmuştur.
Peki yönetim bilimi nedir ve yönetici koçunun bilmesi gereken konuların derinliği nedir?
Bu yaklaşımları öğrenmek ve bilmek yönetimin tarihi akışını öğrenmek amacıyla değil tamamen yönetimin beslendiği ve zaman içerisinde değişerek günümüze kadar getirdiği bakış açılarını doğru anlamak amacıyladır. Yönetim adına ortaya konan her bilgi ve her teori doğa bilimlerinde olduğu gibi bugün de kullanılmakta ve yenilerinin geliştirilmesine temel teşkil etmektedir. Bu nedenle, yönetici koçları da yönetim yaklaşım ve teorilerine tarihte yönetim olayına bir seyir olarak değil de geçerliliğini hala koruyan ve her yöneticiye alternatifler sunan bakış açıları olarak bakmasında ve öğrenmesinde fayda bulunmaktadır.
Burada bizim dikkat çekmek istediğimiz şey “yönetici koçları muhatapları olan yöneticilerin olması gerenleri, yapması gerekenleri, denemesi gerekenleri ne ölçüde bilirse danışanına kendini keşfetmesi ve performansını ortaya çıkarmasına yardımcı olabilecektir” konusunu aydınlatmaktır. Yönetim bilimi de diğer birçok sosyal bilim gibi geniştir. Elbette lisans, yüksek lisans, doktora eğitimleriyle elde edilen bilgilerin, yöneticilik tecrübelerinin bir anda elde edilmesi ve yönetici koçluğunda kullanılması mümkün değildir. Ancak koçun yönetici danışanını anlaması, onun konuya odaklanmasını sağlaması, farklı alternatifleri görmesini becerebilmesi için yönetim biliminin temel dinamiklerini, yönetim teorilerini bilmeli yönetim biliminin sunduğu çözümlere vakıf olmalıdır. Böylelikle danışanı ile aynı dili konuşabilir ve ona koçluğun ruhuna uygun olarak sürecinde eşlik edebilir.
İşletmeler, devlet kurumları ve kâr amacı gütmeyen kurumlar gibi her türlü kuruluşun farklı pozisyonlarında yöneticilik yapan yönetici danışanların bir profesyonel olarak yönetim olayını doğru anlamasına ve rasyonel yöntem ve uygulamaları en doğru bir şekilde uygulamasına ihtiyaç vardır. İşte yönetici koçu da bunu fark edecek ya da fark ettirecek ölçüde yönetim bilimini bilmelidir.
Bununla birlikte yönetici koçluğu hizmeti almak isteyen kişilerin büyük çoğunluğunun yöneticilik eğitimi almamış, yöneticilik tecrübesi olmayan mühendis, teknik çalışan gibi kişiler olduğu düşünülürse yönetici koçunun yönetim konularına vakıf olması büyük bir gerekliliktir. Bu tür kişilerin yönetici koçluğunu bir eğitim aracı olarak gördüğü de görülmekte ve yönetici koçluğundan tam olarak istifade edememektedirler. Burada yönetici koçunun yönetim olayına hâkim oluşu bu tür problemlerin çözülmesine ve danışanın probleminin çözülmesine katkısı büyüktür.
Sonuç olarak; yönetici koçları yönetim profesyonelleri için gerekli konuları en temel düzeyde bilmeli, çağdaş yönetici bakış açısının nasıl olduğunu anlamalıdır. Ayrıca yönetim koçluğunda danışanları çoğunluğunun esas alanının yöneticilik olmadığı, yönetimde eğitimli olmadıkları da hesaba katıldığında yönetici koçunun yönetim bilimini bilmesi önem arz etmektedir. Burada yönetim bilimini çok iyi bilen, yöneticilik tecrübesi iyi olan yönetici koçlarının da yönetici koçluğu hizmetinde zaman zaman yönetici mentorluğuna, zaman zaman da yönetici danışmanlığına kaydığını ya da böyle bir riskle karşı karşıya kaldıklarını belirtmekte fayda vardır.
Peki yönetici koçluğu, yönetici mentorluğu ve yönetici danışmanlığı arasındaki fakı nedir dersiniz? Yönetici koçluğu kavramının, yönetici mentorluğu ve yönetici danışmanlığından farkını bir başka yazımızda inceleyeceğiz.
Dr. Metin ATAK, PCC – 10.10.2022